ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

του

Προκόπη Παυλόπουλου­*

Στην προκρούστεια κλίνη της διαχρονικής πολιτικής ανευθυνότητας του ΠΑΣΟΚ μπήκε, δυστυχώς, και το -εθνικών διαστάσεων- ζήτημα της μεταναστευτικής μας πολιτικής. Εντελώς πρόσφατο αρνητικό δείγμα γραφής είναι και το προσχέδιο νόμου «Πολιτική συμμετοχή ομογενών και αλλοδαπών υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα και μακροχρόνια στην Ελλάδα» του Υπουργείου Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης το οποίο, επιχειρώντας, με πρωτοφανή μάλιστα προχειρότητα, να «λύσει» το μείζον μεταναστευτικό πρόβλημα μέσω της αθρόας απονομής της ελληνικής ιθαγένειας (!), και δεν προσφέρει τίποτα ουσιαστικό στους μετανάστες και βάζει σε περιπέτειες τη Χώρα.

Κι όμως η Κυβέρνηση Καραμανλή, μεταξύ 2004-2009, έκανε σημαντικότατα βήματα, σ’ εθνικό και ευρωπαϊκό πλαίσιο, ως προς την μεταναστευτική μας πολιτική. Είτε όμως το θέλουν είτε όχι ο κ. Γ. Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ, η αλήθεια για την μεταναστευτική μας πολιτική είναι η εξής:

Ι. Για την αντιμετώπιση και διαχείριση του φαινομένου των συνεχιζόμενων, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, εισροών μη νόμιμων μεταναστών, κυρίως δε για τη διαμόρφωση μιας μεταναστευτικής πολιτικής αφενός αρμονικού συγκερασμού της πλήρους προστασίας των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και ακώλυτης άσκησης των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων ως προς τον έλεγχο των συνόρων μας και τη διαχείριση θεμάτων ασφάλειας και, αφετέρου, ανάδειξης του ρόλου της νόμιμης μετανάστευσης σε παράγοντα ανάπτυξης σ’ ευρωπαϊκό επίπεδο, καταβλήθηκαν, από το έτος 2004 και επέκεινα, από το τότε Υπουργείο Εσωτερικών ολοκληρωμένες, σοβαρές και συνεχείς προσπάθειες, οι οποίες οδήγησαν σε απτά αποτελέσματα. Αντιπροσωπευτικότερο παράδειγμα η ψήφιση και πιστή εφαρμογή του ν. 3386/2005, όπως τροποποιήθηκε μεταγενεστέρως.

ΙΙ. Δεν μπορεί ν’ αμφισβητήσει κανείς ότι έχει, πλέον, διαμορφωθεί το πρώτο βασικό κείμενο, το θεσμικό θεμέλιο της κοινής ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής, ήτοι το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο (2008).  Επίσης έχει αναχθεί σε ζήτημα μεταναστευτικής πολιτικής, όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και της Ε.Ε., το ιδιαίτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Χώρα μας, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, ως προς τη μαζική εισροή μη νόμιμων μεταναστών.  Και όλ’ αυτά τη στιγμή που, ως το 2004, οι Υπουργοί Εσωτερικών της Ελλάδας ήταν, ουσιαστικά, απόντες από τις Συνόδους Εσωτερικών Υποθέσεων και Δικαιοσύνης της Ε.Ε., όπου λαμβάνονταν οι σχετικές, κρίσιμες, αποφάσεις. Ειδικότερα:

          Α. Στη διάσκεψη των Υπουργών Εσωτερικών στο Γκρόνινγκεν (Ολλανδία, Νοέμβριος 2004), με την αποφασιστική συμβολή της Ελλάδας,   υιοθετήθηκαν έντεκα κοινές βασικές αρχές σχετικά με την διαχείριση των μεταναστευτικών ροών στον ευρωπαϊκό  χώρο, επικουρικώς βεβαίως προς τα ειδικότερα μέτρα που μπορεί να λάβει κάθε κράτος-μέλος, ανάλογα με τις, επιμέρους, ιδιομορφίες και τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του μεταναστευτικού φαινομένου.

          Β. Στη συνέχεια, από το έτος 2005, με την ανάπτυξη στενής συνεργασίας με τον τότε Υπουργό Εσωτερικών και νυν Πρόεδρο της Γαλλικής Δημοκρατίας κ. Nicolas Sarkozy, το Ελληνικό Υπουργείο Εσωτερικών πρωταγωνίστησε στη διαμόρφωση της κοινής ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.  Προωθήθηκε, παράλληλα, γόνιμη συνεργασία και με άλλες χώρες του Νότου της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως η Κύπρος, η Ιταλία και η Μάλτα.

          Γ. Είναι χαρακτηριστικό και αποδεικτικό των ως άνω διαπιστώσεων, το ότι κατά την επίσκεψη του κ. Sakozy στην Αθήνα, τον Ιούλιο 2006, τέθηκαν οι βάσεις τόσο για τη διαμόρφωση του βασικού κειμένου ως προς την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική όσο και για την οριοθέτηση ενός πλαισίου συνεργασίας των τριών προμνημονευμένων  κρατών (Κύπρου, Ιταλίας, Μάλτας) με την Ελλάδα.

ΙΙΙ. Τον Μάρτιο 2008 συμμετείχα, ως Υπουργός Εσωτερικών, στην Υπουργική Σύνοδο στη Λουμπλιάνα, με θέμα τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδεικνύοντας, με την παρέμβασή μου, την ανάγκη μετεξέλιξης του FRONTEX κατά το πρότυπο της EUROPOL, και θέτοντας, ταυτοχρόνως και επιτακτικώς, για πρώτη φορά, το ζήτημα της προστασίας των εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε..

          Α. Στην Υπουργική Σύνοδο της 6^ης Ιουνίου 2008 τονίσθηκε, από  την πλευρά μας,  τόσο η ανάγκη επίδειξης αλληλεγγύης προς εκείνα τα κράτη – μέλη, τα οποία δέχονται υπέρμετρη πίεση στα εθνικά συστήματα ασύλου, λόγω των πολλών και καταχρηστικών αιτημάτων ασύλου από μετανάστες χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα όσο και η προτεραιότητα άσκησης πίεσης προς την κατεύθυνση της υπογραφής αλλά και της ορθής εφαρμογής των συμφωνιών επανεισδοχής με τρίτες χώρες –ιδίως με την Τουρκία- προέλευσης ή διέλευσης μεταναστών. Αναγνωρίσθηκε δε, ρητώς, ότι η Ελλάδα είχε κάνει σημαντικά βήματα, δεδομένου ότι, μεταξύ άλλων, είχε προχωρήσει ταχύτατα στην ίδρυση πρότυπων κέντρων υποδοχής μη νόμιμων μεταναστών (ιδίως Κυπρίνος, Σάμος, Σπάρτη και Αμυγδαλέζα).  Και όλ’ αυτά τη στιγμή κατά την οποία, πριν από το 2004, ουδέποτε είχαν ιδρυθεί τέτοια κέντρα ούτε  είχε ζητηθεί κοινοτική βοήθεια προς την κατεύθυνση αυτή.

          Β. Στην άτυπη Υπουργική Σύνοδο στις Κάννες (8/7/2008) όπως και στην αντίστοιχη Σύνοδο στις Βρυξέλλες (24/7/2008) συνεχίσθηκαν, με την ιδιαίτερη συμβολή του Ελληνικού Υπουργείου Εσωτερικών, οι προσπάθειες για τη διαμόρφωση του τελικού κειμένου του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.

 IV. Ως αποτέλεσμα των κοινών αυτών ευρωπαϊκών προσπαθειών, στις οποίες η Ελλάδα πρωταγωνίστησε, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υιοθέτησε, όπως προαναφέρθηκε, τον Οκτώβριο του έτους 2008 –με την ενεργό συμμετοχή του κ. Κ. Καραμανλή- το πρώτο κείμενο που θέτει τις βάσεις και τις κατευθυντήριες αρχές για την ενιαία μεταναστευτική πολιτική της Ευρώπης,  τα μέτρα του οποίου έχουν –κατά την απόφαση του Συμβουλίου- άμεση εφαρμογή, τόσο σ’ ευρωπαϊκό όσο και σ’ εθνικό επίπεδο.

            Α. Με το Ευρωπαϊκό αυτό Σύμφωνο η Ευρώπη απέκτησε, πλέον, κοινοτικό κεκτημένο για τη μετανάστευση, το οποίο επιτρέπει την άσκηση κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής και αντιμετώπισης των ζητημάτων και προκλήσεων της μετανάστευσης σ’ επίπεδο διαμόρφωσης και εφαρμογής ενός γενικότερου πλαισίου, με παράλληλη εφαρμογή της ευρωπαϊκής αρχής της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών – μελών.  Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, χώρες, όπως η Τουρκία που φιλοδοξεί να επιτύχει την ένταξή της στην Ε.Ε., υποχρεούνται να σεβασθούν  πλήρως το κεκτημένο αυτό.  Εξάλλου, ως μέτρο της καταπολέμησης της διακίνησης μεταναστών χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα προβλέπεται από το Σύμφωνο η υπογραφή, σε διμερές αλλά και σ’ ευρωπαϊκό επίπεδο, συμφωνιών επανεισδοχής με τρίτες χώρες, ώστε κάθε κράτος-μέλος να διαθέτει τα νομικά μέσα για την επιστροφή μεταναστών που παραμένουν στο έδαφός τους χωρίς νομιμοποίηση. 

           Β. Επίσης, για πρώτη φορά, στο ευρωπαϊκό αυτό κείμενο γίνεται αναφορά στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε., που είναι τα εθνικά σύνορα των κρατών – μελών - άρα και στα ελληνικά σύνορα- τα οποία πρέπει να θωρακισθούν με κοινές προσπάθειες, μέσω εντατικότερων και ουσιαστικότερων ελέγχων, ιδίως στο πλαίσιο δράσης του FRONTEX. Όπως είναι φανερό το σημείο αυτό του Συμφώνου κλείνει πολλές από τις επικίνδυνες «τρύπες» που είχαν, δυστυχώς, ανοίξει στο Ελσίνκι επί ημερών της Κυβέρνησης Σημίτη. Αφετηρία γι’ αυτή την εξέλιξη υπήρξε η επιστολή του τότε Πρωθυπουργού κ. Καραμανλή προς τον κ. Barroso, στις 14/10/2008, με την οποία τέθηκε το ζήτημα άμεσης εφαρμογής του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και πλήρους ενεργοποίησης του FRONTEX ως προς την προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε., άρα και των Ελληνικών συνόρων.

           Γ. Δεδομένης της άμεσης εφαρμογής των προβλεπομένων ρυθμίσεων από το Σύμφωνο αυτό, το Ελληνικό Υπουργείο Εσωτερικών εξακολούθησε την άσκηση επίμονων πιέσεων στο πλαίσιο των κατευθύνσεων που είχαν ήδη υιοθετηθεί και στη θέσπιση των οποίων είχε ήδη συμβάλει αποφασιστικά η ελληνική πλευρά.  Ως Υπουργός Εσωτερικών επανέφερα, σε κάθε Υπουργική Σύνοδο και σ’ όλα τα ευρωπαϊκά και διεθνή fora,  τα ζητήματα πιστής εφαρμογής της Συμφωνίας Επανεισδοχής Μεταναστών (2001) με την Τουρκία, σύναψης, από πλευράς Τουρκίας,  συμφωνίας επανεισδοχής με την Ε.Ε. και της ανάγκης μετεξέλιξης -πάντα κατά το πρότυπο της EUROPOL- και ενίσχυσης του ρόλου του FRONTEX, προτείνοντας μάλιστα την εγκατάσταση, στο πλαίσιο αυτό, περιφερειακού βραχίονα του FRONTEX στην Ελλάδα. 

V. Τον Δεκέμβριο του 2008 υπεγράφη στην Αθήνα, μεταξύ των Υπουργείων Εσωτερικών, Εμπορικής Ναυτιλίας, Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και του Εκτελεστικού Διευθυντή του FRONTEX, δήλωση Πρόθεσης Διάθεσης Εξοπλισμού στο CRATE (Κεντρικό Μητρώο του Τεχνικού Εξοπλισμού για τον Έλεγχο των Εξωτερικών Συνόρων).  Στο πλαίσιο της συνάντησης αυτής το Ελληνικό Υπουργείο Εσωτερικών προώθησε και προέβαλε, για μία ακόμη φορά, την ανάγκη ενίσχυσης της επιχειρησιακής ικανότητας του FRONTEX αλλά και εγκατάστασης του περιφερειακού βραχίονα στο Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Συνόρων στον Πειραιά.  Όπως είναι γνωστό ο στόχος αυτός ευοδώθηκε προσφάτως. Πλην όμως η κατάληξη αυτή είναι προϊόν των πρωτοβουλιών που ανέλαβε και προώθησε η Κυβέρνηση Κ. Καραμανλή.

                   Α. Τον Ιανουάριο του 2009 υπεγράφη μεταξύ τεσσάρων κρατών – μελών (Ελλάδας, Κύπρου, Ιταλίας και Μάλτας) -Quadro Group- κοινή δήλωση ως προς την στενότερη συνεργασία και άσκηση κοινών πιέσεων προς την Ε.Ε. για την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών που δέχονται τα κράτη αυτά.

                   Β. Τέλος, παρέμβασή μου υπήρξε και στη Σύνοδο του Συμβουλίου Υπουργών της 4^ης Ιουνίου 2009 στο Λουξεμβούργο, όπου αναφέρθηκα, με έμφαση, στην κατεπείγουσα ανάγκη άσκησης πιέσεων προς τη Τουρκία για τη προστασία των ανατολικών συνόρων της Ε.Ε., σεβασμού από την πλευρά της του κοινοτικού κεκτημένου –με κύρωση την μη προώθηση της ενταξιακής της διαδικασίας (ελληνικό veto)- και στην προτεραιότητα σύναψης συμφωνιών επανεισδοχής μεταξύ της Ε.Ε. και τρίτων χωρών για τη καταπολέμηση της διακίνησης μεταναστών χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα.

                    Αυτό είναι, λοιπόν, το πλαίσιο και το κεκτημένο της μεταναστευτικής μας πολιτικής. Ο κ. Γ. Παπανδρέου και η Κυβέρνησή του οφείλουν να κάνουν, αξιοποιώντας το, βήματα προς τα εμπρός.  Κάθε οπισθοδρόμηση τους βαρύνει και θέτει σε κίνδυνο βασικά συμφέροντα του Τόπου. Ιδίως δε κάθε ευθεία σύνδεση της μεταναστευτικής πολιτικής με την απονομή της Ελληνικής ιθαγένειας καταλήγει σε πολιτική και εθνική ανευθυνότητα.  

­ *Βουλευτή, Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών