Βουλή - Αγορεύσεις / Παρεμβάσεις

9-12-2010 Α. Αγόρευση κ. Π. Παυλόπουλου κατά τη συζήτηση του σν του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: «Διαμεσολάβηση σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις». 

ΠΡΟΚΟΠΗΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ[1]: Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε.
     Κύριοι συνάδελφοι, η Νέα Δημοκρατία, όπως τόνισε ο εισηγητής μας, υπερψηφίζει το σχέδιο νόμου. Είναι μία προσαρμογή στην κοινοτική οδηγία 52/2008. Πρέπει, όμως, να πούμε ότι υπερβαίνει κατά πολύ την οδηγία. Και ορθώς. Η οδηγία αυτή αφορά διαφορές που έχουν διασυνοριακή υφή. Ορθώς το νομοσχέδιο επεκτείνει τη διαμεσολάβηση και σε θέματα τα οποία δεν έχουν διασυνοριακό χαρακτήρα
     Η διαμεσολάβηση είναι ένας θεσμός, ο οποίος κατακτά ολοένα και περισσότερο έδαφος. Ξέρουμε ότι υπάρχει σε πολλούς τομείς. Υπάρχει στην πολιτική δικονομία με την εξώδικη επίλυση των διαφορών και με τη διαιτησία εδώ και πολλά χρόνια Υπάρχει ακόμα και στο χώρο του Ποινικού Δικαίου, στις ενδοοικογενειακές διαφορές. Θεσμοθετείται η ποινική διαμεσολάβηση που θα συζητήσουμε σε λίγη ώρα στην επιτροπή, υπάρχει στο Πτωχευτικό Δίκαιο και είναι πολύ χρήσιμος θεσμός.
     Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να τονίσουμε ότι η διαμεσολάβηση έχει την εξής μεγάλη σημασία: Δεν είναι μόνον ότι αφαιρεί βάρος από τη δικαιοσύνη, αλλά διευκολύνει την επίλυση των διαφορών με φιλικό τρόπο κι επομένως συμβάλει στην κοινωνική ειρήνη. Και πρέπει να ενισχύσουμε αυτές τις προσπάθειες.
    Αν πήρα το λόγο, κύριε Υπουργέ, το έκανα περισσότερο γιατί πιστεύω ότι πρέπει εν όψει και των άρθρων να διευκρινίσουμε ορισμένα θέματα, τα οποία αφορούν τη νομική φύση της διαμεσολάβησης.

     Ορθώς, όπως είπα προηγουμένως, έχουμε τις ιδιομορφίες που αφορούν την ελληνική πραγματικότητα, γιατί δεν είναι μόνο προσαρμογή στη διασυνοριακή διαφορά. Πρέπει, όμως, να ξεκαθαρίσουμε ποια είναι η νομική φύση και ποιες οι συνέπειες, για να ξέρουμε τι πρόκειται να αποδώσει η εφαρμογή και, ενδεχομένως, να επιφέρουμε ορισμένες τροποποιήσεις στα άρθρα.
     Πρώτα - πρώτα ξεκινάμε από τη συνταγματική βάση. Είναι σαφές ότι αυτή η διαμεσολάβηση βασίζεται στο άρθρο 5 του Συντάγματος περί προστασίας της προσωπικότητας και στο άρθρο 361 του Αστικού Κώδικα, δηλαδή στην ελευθερία των συμβάσεων. Γιατί εκείνος ο οποίος προσφεύγει στη διαμεσολάβηση, στην ουσία ελευθέρως προβαίνει σε μία ενοχική δικαιοπραξία για την επίλυση διαφοράς. Επίσης, το πρακτικό το οποίο καταρτίζεται, είναι ένα πρακτικό το οποίο λειτουργεί ως αμφοτεροβαρής σύμβαση, κατά το άρθρο 374 του Αστικού Κώδικα.
     Εδώ θα πρέπει να τονίσω, ότι ιδίως σε ό, τι αφορά τα εμπράγματα δικαιώματα -όπου έχουμε, δηλαδή, εμπράγματα δικαιώματα στα οποία επεμβαίνει η διαμεσολάβηση- εκεί τίθεται ένα ζήτημα: Εάν και κατά πόσο το πρακτικό, το οποίο αποτελεί τη βάση της διαμεσολάβησης, σε τελική ανάλυση χρειάζεται μεταγραφή. Δεν είναι έτσι. Είναι ενοχική δικαιοπραξία που προηγείται της εμπράγματης. Επομένως, δεν χρειάζεται στον τομέα αυτόν καμία απολύτως μεταγραφή, ακόμη κι αν η διαμεσολάβηση αφορά εμπράγματες δικαιοπραξίες.
     Εκείνο, επίσης, το οποίο θα πρέπει να διευκρινίσουμε, είναι ότι ισχύουν εδώ όλες οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα σχετικά με την ακυρότητα και την ακυρωσία, ως προς τη δικαιοπραξία η οποία καταρτίζεται με το πρακτικό αυτό.
     Ακόμη, νομίζω ότι εκείνο που είναι επιβεβλημένο να διευκρινίσουμε -και πρέπει να το διευκρινίσει ο Υπουργός, για την ερμηνεία των σχετικών διατάξεων- είναι ότι η διακοπή της παραγραφής ή της αποσβεστικής προθεσμίας, την οποία επιφέρει η διαμεσολάβηση, δεν λειτουργεί μόνο μεταξύ των μερών, λειτουργεί και erga omnes, δηλαδή και έναντι των τρίτων εκείνων οι οποίοι έλκουν οποιοδήποτε έννομο συμφέρον από τη σχετική διαφορά η οποία επιλύεται.
     Υπάρχουν, επίσης, ορισμένα ζητήματα τα οποία πρέπει να ξεκαθαρίσουμε.
     Κύριε Υπουργέ, σας έθεσα και κατά τη συζήτηση στην επιτροπή ένα θέμα: Μήπως θα πρέπει να δούμε εάν και κατά πόσο, όταν συνιστάται για πρώτη φορά μία έννομη σχέση, abinitio , θα μπορούσαν τα μέρη -όπως ακριβώς συμβαίνει και στη διαιτησία- να συμφωνήσουν, ότι τις διαφορές οι οποίες θα προκύπτουν, θα μπορούν να τις λύσουν με διαμεσολάβηση; Θα διευκόλυνε πολύ, αυτό.
     Επίσης, θα ήθελα να επισημάνω και κάτι άλλο, το οποίο το θεωρώ σημαντικό.
     Αν υποθέσουμε ότι κατά τη διάρκεια της διαμεσολάβησης προκύψουν θέματα, τα οποία συναρτώνται με το αρχικό αντικείμενο, τα οποία, όμως, δεν έχουν αποτελέσει αντικείμενο της διαμεσολάβησης με βάση το πρακτικό το οποίο καταρτίσθηκε, μήπως θα έπρεπε στην περίπτωση αυτή να προβλέψουμε ή να πείτε -και να προκύπτει από τα Πρακτικά σαν ερμηνευτική δήλωση δική σας, η οποία θα διευκόλυνε την πράξη- ότι είναι δυνατόν τα μέρη να επεκτείνουν το αρχικό περιεχόμενο της διαμεσολάβησης και στα συναφή ζητήματα, τα οποία αφορά το πρακτικό για το οποίο μιλάμε. Είναι κάτι το οποίο νομίζω ότι θα διευκόλυνε πάρα πολύ, ώστε να μην δημιουργούνται ερμηνευτικά ζητήματα στην πορεία.
     Επίσης, εδώ τίθεται ένα άλλο ζήτημα -νομίζω το πιο σημαντικό-το οποίο αφορά την έκταση εφαρμογής. Το έθεσα και στην επιτροπή, το ξαναθέτω και εδώ.
    Λέμε ότι η διαμεσολάβηση αυτή μπορεί να αφορά όλες τις ιδιωτικού δικαίου διαφορές, δηλαδή τις διαφορές που υπάγονται στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων. Το ερώτημα είναι: Καταλαμβάνει αυτή η διαμεσολάβηση ή πρέπει να καταλαμβάνει και διαφορές ιδιωτικού δικαίου, οι οποίες γεννώνται μεταξύ νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου ή νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου του ευρύτερου δημόσιου τομέα;
     Ξέρουμε ότι το δημόσιο και τα νομικά πρόσωπα του δημοσίου δικαίου, δηλαδή ο στενός δημόσιος τομέας, συνήθως λειτουργεί ως imperium, λειτουργεί στο πλαίσιο της άσκησης δημόσιας εξουσίας και οι διαφορές που δημιουργούνται είναι διοικητικές και υπάγονται στη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων. Είναι σαφές ότι αυτές οι διαφορές δεν υπάγονται στη διαμεσολάβηση. Ξέρουμε, όμως, ότι σε πάμπολλες περιπτώσεις -και όσο περνούν τα χρόνια αυτό διευρύνεται- το δημόσιο και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου συμπεριφέρονται και ως fiscus, δηλαδή, λειτουργούν με κανόνες ιδιωτικού δικαίου. Οι διαφορές που δημιουργούνται είναι διαφορές ιδιωτικού δικαίου. Και με βάση μάλιστα τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας περί υποκείμενης αιτίας, πολλές διαφορές, παραδείγματος χάριν, διαφορές περί τον ΚΕΔΕ -του Κώδικα Εισπράξεως Δημοσίων Εσόδων- θεωρούνται, όταν η υποκείμενη αιτία είναι ιδιωτικού δικαίου, και αυτές διαφορές ιδιωτικού δικαίου.
     Τι γίνεται με αυτές τις περιπτώσεις; Υπάγονται αυτές οι περιπτώσεις στη διαμεσολάβηση; Εάν κοιτάξει κανείς τη διάταξη, όπως έχει σήμερα, αδιάστικτη, θα μπορούσε να πει ότι και εδώ ισχύει η διαμεσολάβηση.
     Πιστεύω ότι αυτές οι διαφορές δεν πρέπει να υπάγονται στη διαμεσολάβηση. Το λέω αυτό -κι εδώ πρέπει να συμπεριλάβουμε και όλες τις υπόλοιπες περιπτώσεις των νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου του ευρύτερου δημόσιου τομέα, που ούτως ή άλλως είναι ιδιωτικού δικαίου διαφορές- γιατί και όταν λειτουργεί ως fiscus το δημόσιο, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου και τα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου του ευρύτερου δημόσιου τομέα δεν παύουν, λόγω της καταγωγής τους, λόγω του προορισμού τους, να διαχειρίζονται δημόσιο συμφέρον, άσχετα αν το δημόσιο συμφέρον αυτό υπάγεται σε κανόνες ιδιωτικού δικαίου για λόγους που αφορούν το νομοθέτη.
     Μπορεί να υπαχθούν σε διαμεσολάβηση, λοιπόν, αυτές οι υποθέσεις, όταν βασικό σημείο της διαμεσολάβησης, κύριε Υπουργέ, είναι ότι έχεις δικαίωμα διάθεσης του αντικειμένου της δίκης;
     Έχουμε μάθει, όμως, και ξέρουμε όλοι ότι και όταν ενεργεί ως fiscus το δημόσιο, δεν έχει αυτό το δικαίωμα. Επειδή πρόκειται περί δράσεως η οποία αφορά το δημόσιο συμφέρον, δεν υπάρχει δυνατότητα διάθεσης του αντικειμένου της δίκης.
     Μη θεωρήσετε συντηρητική την άποψή μου. Είναι μια άποψη η οποία στηρίζεται στην πράξη. Αφήστε που θα ήταν πολύ δύσκολο να αποφασίσει ο οποιοσδήποτε από το δημόσιο, ένα νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, ένα νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου του ευρύτερου δημόσιου τομέα, να προβεί σε διαμεσολάβηση φοβούμενος ακριβώς τι σημαίνει διάθεση του αντικείμενου της δίκης και φοβούμενος τις διατάξεις περί απιστίας, οι οποίες είναι πολύ κοινές σε αυτές τις περιπτώσεις, εάν υποθέσουμε ότι συμφωνήσει κάτι χωρίς να υπάρχει δικαστική απόφαση.
     Για να αποφύγουμε, λοιπόν, όλη αυτή τη σύγχυση, θεωρώ ότι θα πρέπει να τροποποιηθεί η σχετική διάταξη και να τεθεί ρητώς ότι εξαιρούνται από τη διαμεσολάβηση, καίτοι είναι ιδιωτικού δικαίου διαφορές, όλες οι διαφορές, όπου το ένα από τα μέρη λόγω των οποίων δημιουργείται η διαφορά, είναι είτε το δημόσιο είτε νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου είτε νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου του ευρύτερου δημόσιου τομέα, όπως αυτός ο τομέας οριοθετείται κατά βάση κάθε φορά. Αυτήν τη στιγμή οριοθετείται με το ν. 1256/1982, όπως αυτός έχει τροποποιηθεί στη συνέχεια.
     Με αυτές τις σκέψεις νομίζω ότι πρέπει να επέλθουν αυτές οι μεταβολές. Θα τις δούμε και στα άρθρα.

Ευχαριστώ πολύ. Με συγχωρείτε για την υπέρβαση του χρόνου.

[1] Σελ. 2360, http://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/a08fc2dd-61a9-4a83-b09a-09f4c564609d/es20101209.pdf