«ΠΕΡΑΙΩΣΗ» ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ;
του
Προκόπη Παυλόπουλου
(Οικονομική ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της Κυριακής 3/10/2010)

          Το σχέδιο νόμου για την εκούσια κατάργηση φορολογικών διαφορών –γνωστή κοινώς ως περαίωση- που ψηφίσθηκε την 30.9.2010 από το Τμήμα Διακοπής των Εργασιών της Βουλής, παρουσιάζει μια διπλή αρνητική πρωτοτυπία:  Πρώτον, είναι το έκτο σχέδιο νόμου –και αυτό του Υπουργείου Οικονομικών- μέσα σε εννέα, μόλις, μήνες που ψηφίζεται με τη διαδικασία του κατεπείγοντος!  Όταν μεταξύ 2004-2009, κατά την περίοδο της Κυβέρνησης Κ. Καραμανλή, μόνον ένα σχέδιο νόμου ψηφίσθηκε μ’ αυτή την έκτακτη νομοθετική διαδικασία.  Σήμερα, δυστυχώς, η Κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου, μεταξύ άλλων θεσμικών ολισθημάτων, μετατρέπει τη Βουλή, και ιδιαιτέρως την κυβερνητική Πλειοψηφία, από βουλευόμενο όργανο σε μηχανισμό συνοπτικής επικύρωσης των οικονομικών παλινωδιών της.  Δεύτερον, αυτό το σχέδιο νόμου συνιστά πραγματικό «περιβόλι»  αντισυνταγματικών ρυθμίσεων, όπως τεκμηριώνει η εμπεριστατωμένη έκθεση του Επιστημονικού Συμβουλίου της Βουλής.
         Σταχυολογώ, στη συνέχεια, ορισμένες από τις πιο χτυπητές και πιο αντιπροσωπευτικές αντισυνταγματικές ρυθμίσεις του νόμου για την περαίωση οι οποίες έχουν, κατά βάση, κοινό χαρακτηριστικό ότι παραβιάζουν ιδίως την συνταγματικώς κατοχυρωμένη αρχή της ισότητας και, ειδικότερα, της ισότητας ενώπιον των δημόσιων βαρών (άρθρο 4 παρ. 5 του Συντάγματος).

I.            Κατά το άρθρο 4 παρ. 1 εδ. στ΄ και θ΄, εξαιρούνται από τις ρυθμίσεις περί περαίωσης οι υποθέσεις των επιχειρήσεων που είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών και οι υποθέσεις επιτηδευματιών φυσικών προσώπων τα οποία, με βάση τα στοιχεία του περιουσιολογίου έτους 2008, υπόκεινται σε φορολόγηση για την ακίνητη περιουσία.  Όμως ουδένα αντικειμενικό κριτήριο και ουδείς λόγος δημόσιου συμφέροντος θεμελιώνει τις ως άνω εξαιρέσεις.  Πέραν τούτου δεν προκύπτει ο λόγος για τον οποίο εξαιρούνται μόνον οι εταιρείες που είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών, όχι όμως και εταιρείες με μετοχές εισηγμένες σε πολυμερή μηχανισμό διαπραγμάτευσης ή σε αλλοδαπή οργανωμένη αγορά.

II.            Κατά το άρθρο 6 παρ. 11, για την υπαγωγή στο καθεστώς της περαίωσης προβλέπεται αυξημένο ποσό ελάχιστου φόρου για τους ελεύθερους επαγγελματίες σε σχέση με τους υπόλοιπους επιτηδευματίες, οι οποίοι τηρούν βιβλία της ίδιας κατηγορίας.  Αυτή η διαφοροποίηση σε βάρος των ελεύθερων επαγγελματιών είναι παντελώς αδικαιολόγητη και αντισυνταγματική, επειδή εισάγει αυθαίρετη δυσμενή διάκριση.

III.         Με το άρθρο 7 παρ. 2 ρυθμίζονται ζητήματα περαίωσης υποθέσεων ΦΠΑ.  Είναι γνωστό όμως ότι ο ΦΠΑ στηρίζεται σε κανόνες του ευρωπαϊκού κοινοτικού δικαίου (βλ. οδηγία 2006/112/ΕΚ) οι οποίοι, κατά το άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος, έχουν υπέρτερη τυπική ισχύ σε σχέση με τον κοινό νόμο.   Υπό τα δεδομένα αυτά οι ρυθμίσεις του άρθρου 7 παρ. 2 παραβιάζουν το ευρωπαϊκό κοινοτικό δίκαιο και, άρα, το άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος (βλ. π.χ. την απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 11.12.2008, Επιτροπή κατά Ιταλικής Δημοκρατίας).

IV.           Το άρθρο 9 παρ. 4 καθιερώνει ευρεία διακριτική ευχέρεια των φορολογικών αρχών να προβαίνουν σε έλεγχο αλλά και καταλογισμό φόρου, ακόμη και ύστερα από την αποδοχή, εκ μέρους του επιτηδευματία, του εκκαθαριστικού σημειώματος.  Η ρύθμιση αυτή προσβάλει την προστατευόμενη εμπιστοσύνη του φορολογουμένου και την αρχή της χρηστής διοίκησης, πέραν του ότι, κατ’ αποτέλεσμα, αναιρεί την δυνατότητα του επιτηδευματία για καταστροφή των βιβλίων και στοιχείων των χρήσεων ως το 2005 (άρθρο 12 παρ. 5 του σχεδίου νόμου), πάντοτε μετά την αποδοχή του αρχικού εκκαθαριστικού σημειώματος.

V.              Σύμφωνα με το άρθρο 16 παρ. 6, εφόσον συντρέχουν οι εκεί προβλεπόμενες φορολογικές παραβάσεις, με πράξη του οργάνου που διενεργεί το έλεγχο αναστέλλεται άμεσα και για 48 ώρες η λειτουργία κάθε επαγγελματικής εγκατάστασης του υπόχρεου επαγγελματία και η εγκατάσταση αυτή σφραγίζεται με τη συνδρομή της αστυνομικής αρχής.  Η συγκεκριμένη ρύθμιση παραβιάζει πολλαπλώς το Σύνταγμα.  Ειδικότερα παραβιάζει αφενός το άρθρο 20 παρ. 2 του Συντάγματος, διότι το επαχθέστατο αυτό μέτρο φαίνεται να λαμβάνεται χωρίς προηγούμενη ακρόαση του θιγόμενου διοικουμένου.  Και, αφετέρου, το άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγματος που καθιερώνει την παροχή αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.  Και τούτο διότι λόγω της φύσης της άνω ρύθμισης πρακτικώς δεν είναι εφικτή η άσκηση, ενώπιον του αρμόδιου διοικητικού δικαστηρίου, ούτε προσφυγής ούτε, κατά συνέπεια, αίτησης αναστολής εκτέλεσης κατά της δυσμενούς διοικητικής πράξης.  Με δεδομένο μάλιστα ότι η παροχή αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας έχει έρεισμα και στο ευρωπαϊκό κοινοτικό δίκαιο (βλ. π.χ. την απόφαση του ΔΕΚ 15.5.1986, Johnston), η ρύθμιση αυτή παραβιάζει και την ευρωπαϊκή έννομη τάξη.

VI.           Τέλος, το ψηφισμένο πια σχέδιο νόμου για την περαίωση παρουσιάζει και δύο άλλες πτυχές που πλήττουν και τη συνταγματική νομιμότητα και τον Κανονισμό της Βουλής:

Α. Η εξουσιοδότηση του άρθρου 13 προς τον Υπουργό Οικονομικών να ρυθμίζει, με κανονιστικές πράξεις, κάθε αναγκαίο ζήτημα για την εφαρμογή των διατάξεων του κεφαλαίου Α είναι ευρύτατη και, άρα, αντίθετη προς το άρθρο 43 παρ. 2 εδ. β΄του Συντάγματος.  Και τούτο διότι κατά το Σύνταγμα τέτοια εξουσιοδότηση επιτρέπεται μόνο για τη ρύθμιση ειδικότερων θεμάτων, ή θεμάτων με χαρακτήρα τεχνικό ή λεπτομερειακό.

Β. Στο αρχικό σχέδιο νόμου προστέθηκε, ως άρθρο 19, και μια παντελώς άσχετη με το περιεχόμενό του τροπολογία για το καθεστώς επίταξης προσωπικών υπηρεσιών, κατά το άρθρο 22 παρ. 4 του Συντάγματος.  Υπό τα δεδομένα αυτά – και a fortiori, επειδή πρόκειται για συζήτηση σχεδίου νόμου με τη διαδικασία του κατεπείγοντος- η προαναφερόμενη τροπολογία κατατέθηκε κατά προφανή παράβαση των άρθρων 74 παρ. 5 του Συντάγματος και 88 του Κανονισμού της Βουλής.  Εκτός τούτου όμως οι δρακόντειες ποινικές κυρώσεις, τις οποίες καθιερώνει το άρθρο 19 σε βάρος των παραβατών των διατάξεων για την επίταξη προσωπικών υπηρεσιών, πλήττουν στον πυρήνα της την αρχή της αναλογικότητας, θεμελιώδη αρχή ιδίως ως προς την επιβολή τέτοιων κυρώσεων, κατά τα άρθρα 25 παρ. 1 και 7 παρ. 1 του Συντάγματος.

        Το συμπέρασμα λοιπόν από τη συζήτηση και ψήφιση του σχεδίου νόμου για την περαίωση είναι το εξής:  Ο πανικόβλητος νομοθέτης μπορεί ν’ αποβεί πολύ πιο επικίνδυνος, για τους θεσμούς και την πολιτική ζωή, από τον αναποτελεσματικό νομοθέτη.  Ο συνδυασμός όμως πανικού και ανικανότητας του νομοθέτη συνθέτει ένα μίγμα κυριολεκτικώς εκρηκτικό.