«ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ» : ΜΙΑ ΘΕΣΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΥΜΒΩΡΥΧΙΑ;

του

Προκόπη Παυλόπουλου

Βουλευτή Α΄Αθηνών, Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών

Κατά την τόσο κρίσιμη, για το μέλλον του Τόπου γενικότερα και, άρα, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, συγκυρία η Κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ προωθεί, με εξόφθαλμη ανετοιμότητα και ανευθυνότητα, το σχέδιο «ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ». Και το επιχειρεί αφενός χωρίς, έστω και στοιχειώδεις, θεσμικές και οικονομικές εγγυήσεις και, αφετέρου, υψώνοντας απροκάλυπτα «σημαίες ευκαιρίας» κομματικού χρωματισμού ενόψει των προσεχών εκλογών για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Τούτη την ώρα λοιπόν είναι ανάγκη, τουλάχιστον για χάρη της πολιτικής αλήθειας, να διαφανεί κατά τρόπο πλήρως τεκμηριωμένο:

• Πρώτον, η πραγματική συνεισφορά των Κυβερνήσεων της Νέας Δημοκρατίας στο πεδίο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
• Δεύτερον, η ανακολουθία και η προχειρότητα με την οποία πολιτεύεται σήμερα η Κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ προτάσσοντας, ως συνήθως, το κομματικό της συμφέρον έναντι εκείνου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και του Τόπου.

I.    Η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, κατά γενική ομολογία και παραδοχή ακόμη και της τότε ηγεσίας της ΚΕΔΚΕ και της ΕΝΑΕ, βρήκε, το 2004 λόγω της προηγούμενης ανερμάτιστης πολιτικής του ΠΑΣΟΚ, την Τοπική Αυτοδιοίκηση υπό θεσμική και οικονομική κατάρρευση. 

Α.     Αμέσως, ήτοι μέσα στο 2004, ξεκίνησε την προσπάθεια ανόρθωσής της και:

1.    Στον α΄βαθμό (Δήμοι – Κοινότητες) ψηφίσθηκε ο ισχύων σύγχρονος Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων και με το πρωτοποριακό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα «ΘΗΣΕΑΣ» υπερδιπλασιάσθηκαν (χωρίς υπολογισμό μάλιστα των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα) με 3,5 δισ. ευρώ, για πέντε χρόνια, οι πόροι.  Ενώ με τον περιβόητο «ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ» του ΠΑΣΟΚ δόθηκαν, για επτά χρόνια (1998-2004), μόλις 1,5 δισ. ευρώ.  Ο δε «ΘΗΣΕΑΣ» υπήρξε πλήρως διαφανής, έναντι της απαράδεκτης αδιαφάνειας του «ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ», αφού κάθε δαπάνη του «ΘΗΣΕΑ», ως το τελευταίο ευρώ, αναρτάται ως σήμερα στο διαδίκτυο.  Παράλληλα, από το 2005, καθιερώθηκε, για πρώτη φορά, ο προληπτικός έλεγχος δαπανών μέσω του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ο οποίος και επέτρεψε στην Τοπική Αυτοδιοίκηση α΄βαθμού να κάνει εντυπωσιακά βήματα στον τομέα της διαφάνειας, όπως αδιαψεύστως μαρτυρεί, εντελώς ενδεικτικά, ο ετήσιος απολογισμός του Συνηγόρου του Πολίτη, ιδίως δε ο απολογισμός για το 2009.

2.    Στον β΄βαθμό (Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση), με τον ν. 3345/2005, θεσμοθετήθηκαν και υπερπενταπλασιάσθηκαν, μέσα σε τρία μόλις χρόνια, οι πόροι. Πέραν τούτου ετοιμάσθηκε –και είχε σταλεί στο Γενικό Λογιστήριο προς έγκριση- ο Κώδικας Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης.  Θυμίζω ότι για δέκα ολόκληρα χρόνια, ήτοι μεταξύ 1994-2004, το ΠΑΣΟΚ είχε αφήσει τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση κυριολεκτικά στην τύχη της, χωρίς οργανωμένο θεσμικό πλαίσιο και, κυρίως, χωρίς πόρους, προσθέτοντάς της μάλιστα το τεράστιο και δυσβάσταχτο φορτίο των προνοιακών, από το οποίο την απάλλαξε επίσης ο ν. 3345/2005.

Β.   Η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, μετά την οικονομική και θεσμική ανάταξη  της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ξεκίνησε, στα μέσα του 2008, την προσπάθεια για την μεταρρύθμιση τόσο του α΄όσο και του β΄βαθμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης.  Θέση της τότε Κυβέρνησης και εμού, ως αρμόδιου Υπουργού ήταν, για λόγους σεβασμού των θεσμών, ότι μια τέτοια μεταρρύθμιση προϋπέθετε την προηγούμενη αναγκαία στήριξη των υποδομών και ενίσχυση των πόρων των ΟΤΑ και των δύο βαθμίδων.  Γι’ αυτό, και επειδή η βαθειά παγκόσμια οικονομική κρίση δεν επέτρεπε να υπάρξει αμέσως η ως άνω προεργασία, η μεταρρύθμιση μετατέθηκε, με τη σύμφωνη γνώμη ΚΕΔΚΕ και ΕΝΑΕ, στο χρόνο που οι οικονομικές συνθήκες θα ήταν πιο πρόσφορες προς αυτή την κατεύθυνση.

II.    Κατά την περίοδο αυτή το ΠΑΣΟΚ, ως Αξιωματική Αντιπολίτευση και δια του Αρχηγού του κ. Γ. Παπανδρέου, είχε υιοθετήσει τις ακόλουθες θέσεις:

 Α.       Γ. Παπανδρέου, Κυλλήνη 14/11/2007, Ετήσιο Τακτικό Συνέδριο της ΚΕΔΚΕ:
«Θέλω να προειδοποιήσω την κυβέρνηση, να μην επιχειρήσει μια νέα εξαπάτηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των πολιτών, με έναν νόμο που θα επιχειρεί αποσπασματικά την διοικητική συνένωση των ΟΤΑ, χωρίς ένα συνολικό σχέδιο διοικητικής μεταρρύθμισης, χωρίς τις οικονομικές και άλλες προϋποθέσεις, και τα προγράμματα που θα συνοδεύουν αυτή τη μεγάλη μεταρρύθμιση, όπως είναι η χωροθέτηση μετά από διάλογο, η χρηματοδότηση υποδομών και λειτουργικών δαπανών, η στελέχωση και οργάνωση των υπηρεσιών. …

… Υπάρχουν πόροι.  Αυτοί οι πόροι σήμερα συγκεντρώνονται, στο μεγάλο τους ποσοστό, στο κεντρικό κράτος, όταν σε άλλες χώρες, το 30, μέχρι και το 90%, πολλές φορές, του Φόρου Εισοδήματος, πηγαίνει στην Αυτοδιοίκηση, για να μπορούν να έχουν πραγματικά, όχι μόνον αρμοδιότητες, αλλά και ουσιαστική πολιτική στήριξη και σχεδιασμό. …. Εμείς, τέτοιες προτάσεις μπορούμε να στηρίξουμε…»

 Β.        Γ. Παπανδρέου, Θεσ/νίκη 26/11/2008, Ετήσιο Τακτικό Συνέδριο της ΚΕΔΚΕ:
«…Θεωρούμε αναγκαία και επιτακτική την χρηματοδότηση της Αυτοδιοίκησης, με την διεύρυνση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, την απόδοση των παρακρατηθέντων, τόσο των προηγούμενων ετών, όσο και του τρέχοντος έτους,…»

 III.    Σήμερα η Κυβέρνηση Παπανδρέου, αγνοώντας προκλητικά τις προεκλογικές δεσμεύσεις της και κάνοντας επίδειξη πολιτικής ανευθυνότητας και ασυνέπειας έναντι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, προχωρά στη Διοικητική Μεταρρύθμιση που ξεκίνησε η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας:

Α.  Χωρίς ουσιαστικό διάλογο για τον Χωροταξικό  Σχεδιασμό.

Β.  Χωρίς τεκμηριωμένη ενίσχυση των πόρων –είναι χαρακτηριστικό από το προσχέδιο νόμου πως οτιδήποτε αφορά πόρους παραπέμπεται, κυριολεκτικά, στις «ελληνικές καλένδες», μέσω αόριστων εξουσιοδοτήσεων για μελλοντική έκδοση πλειάδας προεδρικών διαταγμάτων και υπουργικών αποφάσεων- χωρίς προηγούμενη πλήρη επιστροφή των παρακρατηθέντων πόρων από το ΠΑΣΟΚ και ενώ η Κυβέρνηση Παπανδρέου επανήλθε δριμύτερη στην τακτική των παρακρατήσεων. Και το πιο εντυπωσιακό αλλά και ενδεικτικό των πραγματικών προθέσεων της Κυβέρνησης είναι πως έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης ομολογεί ευθέως ότι ο «ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ» δεν είναι πρόγραμμα οικονομικής ενίσχυσης των νέων δομών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αλλά πρόγραμμα δραστικής εξοικονόμησης πόρων εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ!

Γ.  Χωρίς τη διαμόρφωση και θεσμοθέτηση των απαραίτητων για τη μεταρρύθμιση αυτή υποδομών.

Δ. Χωρίς την πρόσληψη ή, έστω, ακόμη και τον σχεδιασμό πρόσληψης, του απαραίτητου, ιδίως τεχνοκρατικού, προσωπικού.

Ας μου επιτραπεί εδώ να φέρω ένα, και μόνο, παράδειγμα της προχειρότητας του προσχεδίου που δόθηκε στη δημοσιότητα, το οποίο αποδεικνύει την πλήρη έλλειψη έστω και στοιχειώδους πρόνοιας ως προς τη διασφάλιση των ΟΤΑ α΄βαθμού για τις δεκάδες νέες, κρίσιμες, αρμοδιότητες που καλούνται ν’ ασκήσουν στο μέλλον. Στο άρθρο 95 παρ. 2 του προσχεδίου ορίζεται ότι: «Σε περίπτωση κατά την οποία σε δήμους, του ίδιου νομού, δεν υφίστανται υπηρεσίες, με επάρκεια υλικοτεχνικής υποδομής και προσωπικού, προς άσκηση των πρόσθετων αρμοδιοτήτων που έχουν απονεμηθεί σε αυτούς, περιλαμβανομένων και των τεχνικών υπηρεσιών, οι σχετικές αρμοδιότητες, ασκούνται, υποχρεωτικώς, από το δήμο της έδρας του νομού ή από άλλο εγγύτερο δήμο, ο οποίος παρέχει δια των αντίστοιχων υπηρεσιών του πλήρη διοικητική υποστήριξη των λοιπών δήμων.»!  Νομίζω πως κάθε άλλη τεκμηρίωση της προχειρότητας περισσεύει.

 IV.    Πέραν όμως τούτων η Κυβέρνηση Παπανδρέου φαίνεται αποφασισμένη να προχωρήσει στη θεσμοθέτηση του «ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗ» και με τρόπο προδήλως αντισυνταγματικό: Τούτο προκύπτει από το ότι δεν  φαίνεται να υπολογίζει την ερμηνεία των αναθεωρημένων –μετά την αναθεώρηση του 2001- διατάξεων του άρθρου 102 παρ. 2 και 5 του Συντάγματος ως προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση, την οποία υιοθέτησε η, εντελώς πρόσφατη, απόφαση 506/2010 του Γ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας. Με την απόφασή του αυτή το Ανώτατο Διοικητικό Ακυρωτικό ρητώς –και κατά λέξη- αποφαίνεται (ιδίως σκεπτικά 6 και 7) πως για την μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από κεντρικά ή περιφερειακά όργανα του Κράτους προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση καθώς και για την κατανομή των τοπικών υποθέσεων στους επιμέρους βαθμούς απαιτείται, σωρευτικώς:

Α.     Πριν μεταβιβασθούν νέες αρμοδιότητες, να ερωτάται ο οικείος ΟΤΑ, τον οποίο αφορά η μεταβίβαση, προκειμένου να ζητηθεί η γνώμη του γι’ αυτήν. Και:

Β.     Συγχρόνως με την μεταβίβαση των αρμοδιοτήτων πρέπει να μεταφέρονται οι αντίστοιχοι πόροι.

Γ.      Και η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας καταλήγει στο ότι: Σε περίπτωση δε που δεν πληρούνται και οι δύο αυτές προϋποθέσεις, οι ρυθμίσεις ως προς την μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στους ΟΤΑ και των δύο βαθμίδων είναι μη νόμιμη ως αντίθετη, κατά τα ανωτέρω, προς τις διατάξεις του άρθρου 102 παρ. 2 και 5 του Συντάγματος.

Υπό τα δεδομένα αυτά, όπως επισήμανε ιδίως στο τελευταίο συνέδριο της ΚΕΔΚΕ ο Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας κ. Α. Σαμαράς, η Κυβέρνηση Παπανδρέου τίθεται προ των ευθυνών της.  Διότι όχι μόνο δεν δρομολογεί αλλά, όλως αντιθέτως, υπονομεύει, ευθύς εξ αρχής, τη Διοικητική Μεταρρύθμιση, και μάλιστα από τις ρίζες της, τόσον από πλευράς συνταγματικών εγγυήσεων όσο και από πλευράς υποδομών και πόρων.